Welke invloed heeft de maatschappij?
We krijgen allemaal te maken met verwachtingen van anderen en de
maatschappij, soms duidelijk, soms onbewust. Die verwachtingen kunnen
druk geven en beïnvloeden hoe we ons gedragen.
Vooral traditionele
ideeën over mannelijkheid (of gendernormen) kunnen een rol spelen bij
het ontwikkelen of in stand houden van zelfmoordgedachten.
Het goede nieuws? Je kunt zelf bepalen hoe je met deze verwachtingen omgaat. Ontdek hier waarom en wat je eraan kunt doen.
Op deze pagina vind je een antwoord op:
Wat zijn gendernormen?
Gendernormen zijn ongeschreven regels over hoe iemand zich ‘hoort’ te gedragen op basis van hun genderidentiteit. Gendernormen rond mannelijkheid bepalen bijvoorbeeld hoe je je als man ‘hoort’ te gedragen, hoe je eruit zou moeten zien en hoe je met emoties ‘hoort’ om te gaan.
Het verschil tussen gender en geslacht
- Geslacht gaat over de biologische kant: je lichaam en hormonen bij de geboorte. Meestal wordt dit gezien als man of vrouw. Toch bestaat er meer variatie. Sommige mensen worden bijvoorbeeld geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke kenmerken. Dat heet intersekse.
- Gender gaat over hoe je jezelf voelt en de sociale en culturele verwachtingen vanuit de maatschappij. Het bepaalt mee hoe we denken, ons gedragen en met anderen omgaan. Gender is breder dan geslacht en kan op verschillende manieren ingevuld worden. Bijvoorbeeld, in veel culturen wordt van mannen verwacht dat ze sterk en onafhankelijk zijn, terwijl van vrouwen vaak wordt verwacht dat ze zorgzaam en emotioneel expressief zijn. Deze verwachtingen beïnvloeden hoe mensen zichzelf zien en hoe ze zich gedragen, los van hun biologische geslacht.
Wat is de invloed van gendernormen op je mentale welzijn?
Door gendernormen krijgen mannen soms minder kansen om zich te uiten, of ervaren ze grotere drempels, zoals bij het zoeken van hulp. Vaak gebeurt dit onbewust, maar het kan wél een grote invloed hebben op hoe je je voelt en gedraagt.
Belangrijk om te weten: deze verwachtingen zijn aangeleerd en zitten in onze samenleving verweven. Daardoor kunnen gendernormen op twee manieren invloed hebben:
- Wat je zelf voelt: Als je hebt geleerd dat mannen zich op een bepaalde manier horen te gedragen, is de kans groot dat je die verwachtingen volgt.
- Wat anderen van je verwachten: Als je omgeving bepaalde ideeën heeft over wat jij als man zou moeten doen (of niet doen), kan dat ook bepalen hoe jij je opstelt.
Uit onderzoek blijkt dat vooral de volgende gendernormen een impact kunnen hebben op zelfmoordgedachten bij mannen:
- “Ik los het wel alleen op” (zelfredzaamheid)
- Wat je zelf voelt: Veel mannen voelen de druk om altijd sterk en zelfstandig te zijn. Dat kan helpen, maar niet altijd – zeker niet als het even minder goed gaat. Zelfredzaamheid gaat over het gevoel dat je alles zelf moeten oplossen en geen hulp mag vragen. Het idee dat je alles alleen moet doen, kan ervoor zorgen dat je pas hulp zoekt als het al te zwaar geworden is.
- Wat anderen van je verwachten: Mannen krijgen minder kansen om te leren hoe ze om hulp kunnen vragen of over problemen kunnen praten. Soms wordt hulp vragen zelfs ontmoedigd, waardoor de drempel alleen maar groter wordt.
- “Mannen praten niet over emoties”
(emotionele openheid)
- Wat je zelf voelt: Veel mannen leren vaak dat ze hun gevoelens niet mogen laten zien of delen. Hierdoor wordt emoties tonen door mannen soms als zwak gezien. Maar emoties opkroppen, maakt het alleen maar moeilijker om ermee om te gaan. Praten helpt, ook al voelt het misschien ongemakkelijk in het begin.
- Wat anderen van je verwachten: Omdat er veel minder ruimte is voor mannen om emoties te uiten, krijgen ze ook minder kansen om te leren hoe ze dat op een gezonde manier kunnen doen. Er wordt niet vaak gevraagd hoe je je echt voelt, waardoor mannen minder de vaardigheden ontwikkelen om over hun emoties te praten. En net als bij andere dingen geldt: hoe meer je oefent, hoe makkelijker het wordt. Als je die kansen niet krijgt, wordt het juist moeilijker om je gevoelens te delen.
- “ik moet mijn gezin onderhouden en de man van het huis zijn” (Man als kostwinner en verantwoordelijk voor het gezin)
- Wat je zelf voelt: De druk om financieel voor je gezin te zorgen en altijd sterk te blijven, kan veel stress en angst veroorzaken. Veel mannen voelen zich gefaald als ze die rol niet kunnen vervullen. Levensgebeurtenissen zoals verlies van werk, relatieproblemen/-breuk en financiële tegenslag kunnen daardoor veel zwaarder wegen voor mannen.
- Wat anderen van je verwachten: Er wordt vaak verwacht dat mannen de hoofdverdiener zijn en dat hun eigen welzijn minder belangrijk is dan hun verantwoordelijkheden. Hierdoor krijgen ze minder ruimte om te zoeken naar een balans tussen werk, gezin en mentale gezondheid. Mannen zoeken hierdoor vaak pas later hulp en stoppen sneller met therapie, bijvoorbeeld om sneller terug aan het werk te kunnen.
Daarnaast bestaan ook nog andere gendernormen, hieronder geven we nog enkele voorbeelden:
- “Houd emoties voor jezelf, behalve boosheid”
- “Neem risico’s, houd je nooit in”
- “Wees altijd de leidinggevende en neem de controle”
- “Zet door, vooral als het pijn doet”
- “Vertrouw koste wat kost alleen op jezelf”
- “Voorkom zelfs de kleinste hint van vrouwelijkheid”
- “Wees de ‘man des huizes’”
Wist je dat...
Steeds meer mensen kijken op een open en progressieve manier naar gender. Maar er is een opvallende kloof: veel mannen geloven zelf niet meer in traditionele gendernormen, maar denken wél dat de rest van de maatschappij dat nog steeds doet.
Bijvoorbeeld: je vindt misschien zelf dat mannen wel over hun emoties kunnen en mogen praten, maar als je denkt dat de meeste anderen dat nog steeds als ‘niet mannelijk’ zien, kan dat ervoor zorgen dat je je toch inhoudt. Dit heet het 'perceptiekloof-effect': je eigen ideeën zijn veranderd, maar je denkt dat anderen nog vastzitten in oude overtuigingen. Zo blijven gendernormen invloed hebben, zelfs als je het er eigenlijk niet mee eens bent.
Zijn gendernormen altijd slecht?
Neen, zeker niet. Gendernormen zijn verwachtingen over hoe mannen en vrouwen zich ‘horen’ te gedragen, maar ze zijn niet vaststaand. Je kan bepalen welke waarden en eigenschappen voor jou belangrijk zijn. Sommige kenmerken die vaak als ‘mannelijk’ worden gezien, kunnen net krachtig en nuttig zijn. Het gaat erom hoe je ze invult:
Zelfstandigheid en kracht kunnen je helpen vooruit komen. Dat betekent niet dat je alles alleen moet doen. Je kan samen met iemand een stappenplan uitwerken of even ventileren, zodat je het daarna zelfstandig kan aanpakken. Samen met iemand nadenken kan je dus net sterker maken.
Emoties delen hoeft geen alles-of-niets verhaal te zijn. Je kiest zelf wat je deelt en met wie. Soms helpt sociaal contact als afleiding, soms wil je echt praten. Het belangrijkste is dat je hierin je eigen weg vindt.
Werk en familie kunnen waardevolle bronnen van voldoening zijn. Het probleem ontstaat als je alleen daar je eigenwaarde uit haalt. Het is gezond om ruimte te maken voor andere interesses in je leven.
Met andere woorden: je kunt zelf kiezen hoe je invulling geeft aan mannelijkheid, op een manier die je mentale gezondheid ondersteunt in plaats van belemmert. Het is belangrijk om flexibel te blijven en ruimte te laten voor verschillende kanten van jezelf. Vraag jezelf af: Wat betekent ‘man zijn’ voor mij, en hoe kan ik dat op een manier invullen die mij vooruithelpt? Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken, bespreek eventueel met anderen hoe zij ‘man zijn’ invullen.